Prikkels in de werkomgeving? 6 bronnen die veel hinder geven

De afgelopen weken heb ik de eerste resultaten geanalyseerd van mijn gratis online test over prikkels op de werkvloer. De test is bedoeld om mensen inzicht te geven in hoe hun brein reageert op verschillende prikkels — van geluid tot licht, van geur tot sociale interactie. Wat opvalt in de eerste analyse, is dat de bronnen van prikkels divers zijn. Veel mensen herkennen dezelfde uitdagingen.

In deze blog neem ik je mee in de meest voorkomende bronnen van prikkels in de werkomgeving.

1. Visuele prikkels staan bovenaan: licht en beweging

De meest aangevinkte uitspraak is:

• “Fel of knipperend licht stoort mij snel.

Gevolgd door:

• “Ik raak afgeleid door beweging in mijn ooghoek.”

Het is een interessant signaal: we hebben het vaak over geluid op kantoor, maar licht en beweging blijken minstens zo’n grote impact te hebben op onze concentratie. TL-licht, beeldschermreflecties, zonlicht dat binnenvalt, collega’s die achter je langs lopen — het zijn allemaal prikkels die onze aandacht steeds opnieuw trekken.

Voor mensen met een gevoelig zenuwstelsel (zoals AD(H)D, autisme, HSP), maar ook voor mensen die simpelweg moeite hebben met focus, kan dit een enorme energielek zijn. Maar het belangrijkste inzicht is: visuele prikkels hebben impact op vrijwel iedereen.

2. Open werkomgevingen kosten energie

Een van de meest gekozen uitspraken is:

• “Ik word moe van open werkomgevingen.”

En daarnaast:

• “Veel mensen om me heen geeft me stress.”

Open werkomgevingen of open kantoortuinen werden ooit geïntroduceerd om samenwerking te bevorderen. Maar in de praktijk leveren ze voor veel mensen het tegenovergestelde op. Iedereen is bezig, iedereen praat, iedereen beweegt. Je brein is voortdurend prikkels aan het filteren die je eigenlijk niet wilt binnenkrijgen.

Het interessante is: je hoeft niet prikkelgevoelig te zijn om dit te ervaren. Dit is een universeel menselijk fenomeen: het menselijk brein functioneert beter wanneer er minder afleidingen zijn.

3. Geluid blijft een grote trigger

Uit de test kwamen drie opvallende geluid-gerelateerde uitspraken naar voren:

• “Ik schrik snel van onverwachte geluiden.”

• “Ik hoor veel geluiden tegelijk en raak er snel overprikkeld van.”

• “Ik heb behoefte aan stilte.”

Geluid is een van de meest onderzochte stressfactoren op kantoor. Onverwachte geluiden veroorzaken kleine stressreacties, ook als we ons daarvan niet bewust zijn. Denk aan koffiemachines, telefoontjes, kletsende collega’s of open ruimtes waar meerdere gesprekken tegelijk plaatsvinden.

Voor sommigen maakt dit het werken onmogelijk. Voor anderen is het een sluimerende vermoeidheid die zich gedurende de dag opbouwt. Maar wederom is het patroon duidelijk: de behoefte aan stilte en concentratieplekken is veel groter dan de meeste organisaties inrichten.

4. De kracht van voorspelbaarheid

Een andere veel gekozen uitspraak:

• “Ik functioneer beter in voorspelbare, rustige omgevingen.”

Voorspelbaarheid is een kernbehoefte van ons brein. Als je weet wat je kunt verwachten, hoeft je brein geen energie te verspillen aan alertheid. Drukke kantoren, veel beweging, spontane interacties en onduidelijke werkafspraken zorgen ervoor dat mensen continu op ‘aan’ staan.

Voorspelbaarheid is overigens niet hetzelfde als ‘saai’. Het betekent: duidelijkheid. Rustige zones, vaste overlegplekken, goede looproutes, heldere afspraken over wanneer je elkaar wel of niet mag storen — het zijn kleine dingen die grote impact hebben.

5. Sociale prikkels worden onderschat

Een opvallend sociaal inzicht:

• “Ik voel me snel leeg na sociale interacties.”

Veel organisaties focussen vooral op fysieke prikkels zoals licht en geluid, maar sociale prikkels zijn minstens zo intensief. Denk aan:

• Spontane vragen op de werkvloer.
• Drukte in vergaderruimtes.
• Informele koffiemomenten die soms verplicht voelen.
• Sociale verwachtingen in teams.

Voor sommige mensen kost dit energie, voor anderen veel energie. Wat we echter vaak vergeten, is dat sociale prikkelgevoeligheid niets te maken heeft met wel of niet sociaal zijn. Het gaat om hoe snel het brein herstel nodig heeft.

6. Geur is ook een prikkel — en vaker dan gedacht

De laatste uitspraak is:

• “Parfum of schoonmaakmiddelen vallen me meteen op.”

Geur is een sensorische prikkel die we vaak over het hoofd zien. Toch kan geur impact hebben op:

• Hoofdpijn
• Stress
• Alertheid
• Concentratie
• Fysieke ongemakken

Parfum, deodorant, schoonmaakmiddelen, luchtverfrissers, eten in de pantry — het lijkt klein, maar voor veel mensen is dit een directe trigger.

Wat betekent dit voor werkend Nederland?

De resultaten uit deze eerste analyse zijn duidelijk: prikkelbelasting is een veel breder gedragen probleem dan organisaties doorhebben. Het raakt niet alleen de neurodivergente mensen met AD(H)D, autisme, HSP, maar een groot deel van de medewerkers.

De moderne werkomgevingen vragen veel van ons brein. Te veel licht, te veel geluid, te veel sociale prikkels, te veel beweging — en te weinig controle over die prikkels.

Toch is het mogelijk om werkplekken zo in te richten dat iedereen beter functioneert. Niet door dure verbouwingen, maar door slim gebruik van:

• Zones voor stilte, samenwerking en overleg.
• Verlichting die rust geeft.
• Duidelijke looproutes.
• Materialen die geluid dempen.
• Afspraken die voorspelbaarheid creëren.
• Plekken waar je je kunt terugtrekken.

Prikkelbewust werken is niet alleen neuro-inclusief — het is mensgericht werken.

Hulp nodig bij het maken van jouw prikkelplan?

Ik help je, of medewerkers binnen jouw organisatie, graag om een persoonlijk prikkelplan op te stellen. Praktisch, rustig, en volledig afgestemd op wat nofig is. Of het nu gaat om een individuele sessie, een teamtraject of een breder advies over een prikkelarme werkomgeving: samen zorgen we dat de werkplek meebeweegt met de persoonlijke behoeftes.

Op de website van de Hersenstichting is online tool beschikbaar voor het maken van een prikkelplan.